ปัจจัยใดบ้างที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี มารู้จักกัน

ปฏิกิริยาเคมีเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย ทั้งธรรมชาติของสาร พื้นที่ผิวของสาร ความเข้มข้นของสารตั้งต้น อุณหภูมิ ตัวหน่วงปฏิกิริยา หรือตัวเร่งปฏิกิริยา ซึ่งวันนี้ครูปีโป้จะพาเด็ก ๆ ทุกคนที่อาจยังไม่เข้าใจเรื่องนี้ได้ลองไปทำความรู้จักการเกิดปฏิกิริยาเคมีกันมากขึ้น ไม่ใช่เรื่องยากแถมยังน่าสนุกอีกต่างหาก

พาไปรู้จัก 5 ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

1. ธรรมชาติของสารตั้งต้น

สารแต่ละชนิดจะทำปฏิกิริยาเคมีด้วยอัตราความเร็วแตกต่างกัน ทำให้เกิดสารตั้งต้นที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี กล่าวคือ ปฏิกิริยาจะเกิดขึ้นช้าหรือเร็วขึ้นอยู่กับธรรมชาติของสารที่มี ไม่ว่าจะเป็น

• สารที่ทำปฏิกิริยาเป็นแก๊สทั้งคู่ จะเกิดปฏิกิริยาเร็วกว่าสารอยู่ในสถานะที่แตกต่างกันออกไป
• สารที่ทำปฏิกิริยาเป็นสารไอออนิกทั้งคู่ จะเกิดปฏิกิริยาเร็วกว่าสารรูปแบบโคเวเลนต์

2. พื้นที่ผิวของสาร

ปฏิกิริยาที่มีของแข็งเป็นสารตั้งต้น สามารถทำให้อัตราการเกิดปฏิกิริยาเปลี่ยนแปลงได้ ของแข็งที่ปริมาณเท่าเดิมจะมีขนาดเล็กลง เมื่อพื้นที่ผิวของแข็งเพิ่มขึ้นทำให้สารตั้งต้นสัมผัสกันได้มากกว่าเดิม เกิดปฏิกิริยาเร็วขึ้น โดยหลักการนี้นำมาใช้ในชีวิตประจำวัน เช่น นักโภชนาการแนะนำให้เคี้ยวอาหารให้ละเอียดก่อนค่อยกลืนลงท้อง พื้นที่ผิวจะเพิ่มขึ้น กรด และเอนไซม์ในน้ำย่อยก็ย่อยอาหารได้เร็วขึ้นด้วยเช่นกัน ไม่ทำให้เกิดอาการแน่นท้อง จุกเสียด ท้องมืดท้องเฟ้อได้

3. ความเข้มข้นของสารตั้งต้น

จะมีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาทางเคมี สามารถวัดปริมาณสารที่มีในสารละลายได้จากความเข้มข้นของสารที่เข้าทำปฏิกิริยากัน ดังนั้น ระหว่างเกิดปฏิกิริยาความเข้มข้นของสารจึงเป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้ปฏิกิริยาดังกล่าวเกิดขึ้นช้าหรือเร็ว และสามารถรู้ได้ว่าสารใดมีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาที่มีจากผลการทดลอง

4. อุณหภูมิ

อุณหภูมิห้องสามารถทำให้เกิดปฏิกิริยาทางเคมีได้ เท่ากับว่าอุณหภูมิมีผลต่ออัตราการเกิด เมื่ออุณหภูมิเพิ่มสูงขึ้น ปฏิกิริยาเคมีจะเกิดเร็วขึ้น แต่ปฏิกิริยาจะช้าลงเมื่ออุณหภูมิลดลง ซึ่งในชีวิตประจำวันเรานำการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิทำให้เกิดปฏิกิริยาที่นำไปใช้ประโยชน์ได้ เช่น ผลไม้แก่ ๆ มาจัดเรียงในภาชนะ แล้วห่อกระดาษ หรือคลุมด้วยผ้าปิดมิดชิด วางไว้ 3 – 5 วัน ผลไม้จะสุกเร็วกว่าวางไว้ข้างนอก ด้วยเอนไซม์ที่มีในผลไม้ทำงานได้เร็วกว่านั่นเอง แค่ลดอุณหภูมิปฏิกิริยาเกิดช้าด้วย เช่น เก็บอาหาร หรือผลไม้ในตู้เย็น ไม่ทำให้เกิดแบคทีเรีย หรือเอนไซม์

5. ตัวหน่วงปฏิกิริยา หรือตัวเร่งปฏิกิริยา

สารเคมีที่เติมแล้วทำให้ปฏิกิริยาช้าลงเรียกว่าตัวหน่วงปฏิกิริยา ส่วนสารที่เติมลงไปแล้วทำให้เกิดปฏิกิริยาเร็วกว่าเดิมเรียกว่า ตัวเร่งปฏิกิริยา ทันทีที่ไม่มีปฏิกิริยาเกิดขึ้นแล้ว ตัวหน่วง หรือตัวเร่งปฏิกิริยาจะกลับคืนมาหมดทั้งปริมาณ และขนาดเดิม

ทั้งหมดนี้เป็นทั้ง 5 ปัจจัยที่มีผลต่ออัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมีที่อยากให้ทำรู้จักกันมากขึ้น เด็ก ๆ ม.ปลาย คนไหนที่กำลังศึกษาเรื่องนี้อยู่ก็หวังว่าจะได้ความรู้เพิ่มเติมได้มากขึ้น และอย่าลืมทบทวน ลองทำโจทย์กัน เรื่องนี้มีแบบฝึกหัดและข้อสอบไม่ยาก หรือใครอยากศึกษาเพิ่มเติมก็สามารถมองหาคอร์สเคมีครูปีโป้เพื่อเป็นอีกตัวช่วยได้เช่นกัน